Genreparatie kan acute hartstilstand voorkomen, interview met cardioloog Paul Volders

Het Lighthouse-project. Zo wordt het nieuwe onderzoek van een recent aangewezen multidisciplinair CARIM+HVC-team genoemd. Hoogleraar Paul Volders, gespecialiseerd in ritmestoornissen en erfelijke hartaandoeningen: “Binnen ons instituut staat Lighthouse voor een onderzoek met de allerhoogste prioriteit, een gamechanger. Meer dan tien jaar geleden hebben we ontdekt dat een ongewoon groot aantal mensen in Zuid-Limburg overlijdt aan een acute hartstilstand veroorzaakt door een bepaalde genetische fout, de zogenoemde Worm-variant. Wij gaan nu op zoek naar sleutels om deze genfout te repareren.”

Uitdagend

Een uitdagende zoektocht, maar als het lukt met enorme impact. “Zeker. Dan kunnen we uiteindelijk acute hartstilstand voorkomen bij mensen die drager zijn van de Worm-variant. Daarnaast zullen onze bevindingen waardevol zijn voor andere genetische mankementen aan de hartspier en ook voor andere medische disciplines. Genreparatie is één van de meest veelbelovende therapieën van de toekomst. Daarom krijgen wij volop ruimte om met ons team aan de slag te gaan.”

Het was cardioloog Rachel ter Bekke die zich bijna tien jaar geleden als promovenda verdiepte in een vraagstuk waarmee specialisten in de Zuid-Limburgse ziekenhuizen elke dag geconfronteerd worden: de complexe oorzaken en behandeling van acute hartstilstand. “Uit ons onderzoek bleek dat verschillende slachtoffers allemaal dezelfde genafwijking hadden”, zegt Paul Volders. “En allemaal lagen hun voorouderlijke roots in de buurt van het riviertje de Worm. Dat kon geen toeval zijn. Met de onmisbare hulp van genealoog Funs Patelski heeft Rachel de stambomen van een aantal families waar acute hartdood had toegeslagen, in kaart gebracht. Uiteindelijk is ze uitgekomen bij de zogenoemde founder, de eerste drager, die meer dan 400 jaar geleden leefde. Daarna is de fout van generatie op generatie overgedragen, tot op de dag van vandaag. De mensen die in beeld kwamen worden nu nog steeds cardiologisch opgevolgd.”

Medeplichtigen

Een zoektocht naar de dragers van de Worm-variant volgde, en enige honderden mogelijke dragers kwamen terecht hij de cardiologen en genetici van het Maastricht UMC+. “Eerste doel was uiteraard om acute hartstilstand te voorkomen. Met leefstijladviezen, medicijnen en zo nodig een ingebouwde defibrillator kan dat. Tegelijk zijn we doorgegaan met ons onderzoek, want we konden lang niet alles verklaren. Waarom de ene drager nooit klachten ontwikkelt en de ander op een slechte dag omvalt? We zijn er inmiddels achter dat andere genetische factoren een rol spelen, de zogenaamde ‘genetische medeplichtigen’.”

Reparatie

Langzaam ontrafelen artsen en wetenschappers van het CARIM+HVC team de erfelijke geheimen van patiënten met de Worm-variant, en dat voert verder dan die ene genfout die aanvankelijk werd ontdekt. “We weten steeds meer”, beaamt Paul Volders. “Nu is het tijd voor de volgende stappen. We willen precies weten hoe de primaire genfout (de Worm-variant) en de ‘medeplichtigen’ elkaar beïnvloeden. In het lab hebben we uit stamcellen van patiënten hartspiercellen gekweekt waarop we nu al medicijnen testen. Dat zijn ook de cellen waarop we de reparatie van het defecte gen willen uitvoeren, één van onze volgende doelen. Zowel het testen van de medicijnen als ook de reparatie van de Worm-variant moeten de basis vormen voor veel bredere toepassingen. Ik denk dat we over een jaar of vijf zo ver zijn en de Worm-variant en medeplichtigen kunnen repareren.” 

Relevant

Het Lighthouse-project is inmiddels opgestart door een multidisciplinair team van wetenschappers en artsen. De verwachtingen zijn hoog. “Zeker”, besluit Paul Volders. “De beschikbare middelen zijn echter schaars. We moeten echt extra geldstromen aanboren om promovendi en onderzoekers te betalen en data te analyseren. Daarom is de steun van de Health Foundation Limburg erg belangrijk. Dit onderzoek start in Zuid-Limburg, maar is relevant voor de wetenschap in de hele wereld.”

Wilt u het onderzoek naar de Worm-studie ondersteunen? Doneer o.v.v. 'Wormstudie' op IBAN NL54INGB 0657 181420 ten name van Hart en vaat onderzoekfonds Limburg o.v.v. 'Wormstudie'.